به هر حال نه تنها «امام» بلكه بعيد است بتوان فقيه بزرگواري از فقهاء شيعه را دريافت كه ولايت را به صورت محدود آن هم قبول نداشته باشد. بنابراين ميتوان در طول تاريخ فقهاء را به دو دسته تقسيم نمود كساني كه به ولايت محدود و مقيد معتقد بودند و كساني كه به ولايت فقيه اعتقاد داشتهاند كه البته «امام» در دستة فقهايي قرار ميگيرد كه از آغاز فعاليت فقهي ـ سياسي معتقد به ولايت مطلقه فقيه بودهاند زيرا ايشان مفهوم مطاقه و عامه را سالها قبل از تشكيل حكومت اسلامي در آثار خود به كار برده بودند:
نتيجة همة آنچه ذكر كرديم آن است كه براي فقيه همة آنچه براي امام معصوم(ع) ثابت است ثابت ميباشد مگر اينكه دليل قائم شود كه اختيارات آنها از جهت ولايت و سلطنت آنها نيست بلكه مربوط به جهات شخصي آنها به سبب شرافت آنان بوده باشد يا اينكه اگرچه دليل دلالت ميكند كه شيئي خاص از جهت شئون حكومتي و سلطنت براي معصوم ثابت است با اين حال اختصاص به امام معصوم دارد و از آن تعدي نميشود كما اينكه اين مطلب در جهاد غير دفاعي مشهور است اگرچه در آن نيز بحث و تأمل است. ادامه دارد...
